Door netcongestie hoort energie aan tafel vanaf de eerste schets
Gepubliceerd op 3 november 2026

Gemeenten moeten bouwen, maar het stroomnet zit vol. Toch schuift energie bij gebiedsontwikkeling vaak pas aan als de belangrijkste keuzes al gemaakt zijn. In het Gelderse project IEDEM (Inzicht Energiegebied Door Eigen Model) zochten DEP, Common Affairs, Connectr en het Nationaal Expertisecentrum Netcongestie (NEcN) uit hoe energie eerder een plek krijgt. Dat leverde de Energie- en Ruimteplanner op en een energie-uitbreiding van Citymaker.
Energie komt te laat in beeld
Bij gebiedsontwikkeling doen wonen, groen, water en mobiliteit vanaf de start mee. Energie is daar nog nieuw. Schuift het pas laat aan, dan blijkt soms dat het net de plannen niet aankan, en begint het puzzelen opnieuw.
Netcongestie maakt dat probleem groter. Een netaansluiting is niet meer vanzelfsprekend. En een slim energiesysteem vraagt ook fysieke ruimte, die je in het plan moet reserveren. Tegelijk werken disciplines vaak langs elkaar heen. De programmamanager mist overzicht. De energiespecialist mist de taal om de urgentie duidelijk te maken aan de rest van het team.
Eén rekenkern, twee tools
IEDEM begon met een vraag van de provincie Gelderland: hoe neem je energie, net als wonen en water, vanaf het begin mee in het planproces? Het antwoord: een energie-rekenkern, ingebouwd in twee tools. De rekenkern rekent snel scenario’s door en laat zien wat het energiesysteem van een gebied vraagt aan ruimte en kosten.
De Energie- en Ruimteplanner van DEP helpt bij het kiezen van een energiesysteem dat zowel energetisch als ruimtelijk past. De planner werkt op wijk- en regioniveau en vertaalt elk scenario naar vierkante meters en euro’s. Zo spreekt iedereen dezelfde taal. Iedere gemeente kan de planner ook zelfstandig gebruiken.
“Gebiedsontwikkeling start gelijk met een bijpassend energiesysteem. Met de Energie- en Ruimteplanner maken we vanaf de eerste keuzes zichtbaar welk energiesysteem haalbaar is en wat dit vraagt van de ruimte en kosten. Energie wordt een volwaardig onderdeel van gebiedsplanning en ruimtelijke afwegingen” zegt Ryan Wendels, Sr. Consultant van DEP.
Citymaker van Common Affairs brengt alles bij elkaar: alle domeinen van gebiedsontwikkeling in één programma van eisen. Dankzij IEDEM zit de energie-rekenkern daar nu ook in. Zo telt energie vanaf het begin net zo zwaar mee als wonen, parkeren, water en groen.
“Energie is nu gekoppeld aan alle andere opgaven in een gebied. Nog voordat er geschetst wordt, rekent het hele planteam, van stedenbouwkundige tot energieadviseur, in één gedeeld model. Dat scheelt een hoop frustraties achteraf,” zegt Berend Hoffmann, [directeur] van Common Affairs.
Bedoeld voor de eerste fase
Beide tools zijn bedoeld voor het begin, als het programma van eisen wordt opgesteld. Je ontwerpt er geen compleet energiesysteem mee. Je verkent er scenario’s mee, maakt afwegingen en brengt disciplines met elkaar in gesprek, voordat keuzes vastliggen.
Ook netbeheerders hebben daar wat aan. Weten gemeenten eerder welke kant ze op willen, dan weten netbeheerders eerder wat er in een gebied gaat gebeuren. Zo kunnen zij gerichter plannen en investeren.
“Netcongestie vraagt om energieplanologie. De tool die we hebben ontwikkeld, geeft gemeenten nu handvatten om energieplanologie mogelijk te maken. Door slimmer te plannen voorkomen we verrassingen waar ondernemers en huishoudens anders last van hebben,” zegt Jeroen Neefs, Directeur van NEcN.
Wat er nog komt
Op 3 november wordt op het Smart City Expo World Congress in Barcelona aangekondigd dat de energie-rekenkern in Citymaker zit. De Energie- en Ruimteplanner volgt later dit jaar. De komende maanden delen we hier ook de verhalen van de mensen achter IEDEM: wat ze tegenkwamen, wat ze leerden en waarom energie volgens hen eerder aan tafel moet.
IEDEM is mogelijk gemaakt door de provincie Gelderland. Projectpartners zijn DEP, Common Affairs, Connectr en Nationaal Expertisecentrum Netcongestie.